ERKEN SEÇİM YERİNE KURUCU MECLİS SEÇİMİ

Cumhuriyet Halk Partisinin ve diğer muhalif partilerin yöneticileri, üyeleri ve sempatizanları, var güçleriyle çalışıyor, aydınlık bir Türkiye’ye ulaşmak için erken seçim istiyorlar.

Muhalefetin bu isteği, kalabalık mitingler vs. iktidarın umurunda bile olmuyor.

İktidarın ilgilendiği konu yeni bir anayasa yapmak.

Yeni bir anayasa için parlamento içinde çeşitli girişimlerde bulunuyorlar, ortaklıklar kurmaya çalışıyorlar.

Bu noktada CHP ve muhalefet iktidara, “Tamam yeni anayasaya biz  de varız, ama onun için önce bir kurucu meclis seçelim” diye yaklaşıp, erken seçim talebini kurucu meclis seçimi talebine çevirebilir.

Olmayacak bir hayal ama, belki erken bir parlamento seçimi yerine bir kurucu meclis seçimi daha kolay kabul edilebilir.

ANAYASA YAPIMINDA KURUCU MECLİSLERİN ÖNEMİ

Sadece bir anayasa hazırlamakla görevlendirilmiş bir meclisin, vatandaşların isteklerini daha iyi yansıtan daha tarafsız, demokratik temeli daha kuvvetli, güç dengelerini gözeten, daha dengeli  bir anayasa yapabileceği iddia ediliyor.

1975 ile 2002 arasında yeni anayasaların hemen hemen yüzde 63’ü kurucu meclisler tarafından hazırlanmış.

Kurucu meclislerin, bir anayasa kitapçığı yazmanın ötesinde; çatışan grupları  uzlaştırmak, ulusal birliği güçlendirmek, vatandaşları kamusal katılıma hazırlamak, haklarının kullanımı ve korunması konusunda bilinçlendirmek, ulusal hedefleri ve değerleri geliştirmek, değişim gündemini genişletmek, anayasal ilkelere ilişkin bilgi ve saygıyı  teşvik etmek, anayasanın meşruiyetini güçlendirilmek gibi amaçları da vardır.

Kurucu meclisler de tam tarafsız olmayabilir, politik baskılardan etkilenebilir.

Onun için kurucu meclis üyelerinin seçimi, çalışma biçimi, hedefleri, süresi çok iyi planlanmalı.

Bu konuda dünyadan çeşitli örnekleri inceleyen ve yol gösteren çok yayın var.

Bir çok hukukçu da yeni bir anayasanın ancak bir kurucu meclis tarafından yapılabileceği düşüncesinde.

Konuya demokrasi anlayışı ile yaklaşan kişiler, anayasaların gizlice kapalı kapılar ardında hazırlanmasını kabul etmiyorlar.

Toplumun tüm kesimlerinin en geniş temsilini bir araya getirmek amaçların arasında.

Bazı ülkelerde parlamentonun yanında bir kurucu meclis olması birtakım güç çatışmalarına  yol açmış.

Bu sorunla başa çıkabilmek için, kurucu meclis üyelerinin  seçilmesinde kullanılan seçim sistemi önem kazanıyor.

KURUCU MECLİS ÜYELERİ NASIL SEÇİLMELİ?

Amacı anayasayı hazırlamak, tartışmak ve üzerinde anlaşmaya varmak olan meclisin üyeleri toplumu temsil eden, bilgili, iyi niyetli kişiler olmalı.

Seçim yöntemi olarak Almanya’nın sistemi önerilebilir.

Bu sistemde 600 meclis üyesinin yarısı bir kişilik dar bölgelerden, diğer yarısı da ülke çapında  orantılı olarak partilerin listelerinden seçilir.

Almanya’da seçmenler iki oy kullanır.

Bir oyunu dar bölgede beğendiği adaya verir, diğer oyunu da beğendiği siyasal partiye atar.

Türkiye, il sınırları dikkate alınmadan, her biri yaklaşık 200 bin seçmen içeren 300 seçim bölgesine ayrılabilir.

Bu dar bölgelerden çoğunluk sistemi ile birer aday seçilir.

Oy kullanan seçmenler bir oyu bu dar bölgedeki adaylar için kullanır.

Dar bölge adayları bağımsız, partili, hatta aynı partiden birden fazla kişi bile olabilir.

İkinci bir oyu da destekledikleri siyasi parti için kullanır.

Partilere verilen oylar ülke çapında barajsız Sainte Lague veya d’Hondt  sistemi ile orantılı olarak değerlendirilir.

Bu şekilde 300 meclis üyesi, orantılı olarak, siyasi partilerden gelmiş olur.

Partiler güçlü olabilmek için listelerine akademiden, sivil toplum kuruluşlarından, sendikalardan en uygun en iyi adayları alır.

KURUCU MECLİSİN ÇALIŞMA SÜRECİ

İlkeler  ve hedefler üzerinde anlaşmak.

Anayasanın yapılmasına ilişkin  prosedürler üzerinde anlaşmak.

Ülkenin anayasal geçmişi ve anayasal seçenekler  konusunda vatandaşlara eğitim ve danışmanlık sağlayarak insanları istişareye hazırlamak.

İnsanlara  danışmak.

Uzmanlara danışmak.

Karşılaştırmalı çalışmalar konusunda bilgilenmek.

Görüşlerin analiz etmek.

Anayasa taslağını hazırlanmak.

Anayasa taslağının  kamuoyunda tartışılmasını sağlamak.

Son sürümü hazırlamak.

Son versiyonu yasalaştırmak.

Referandum (veya herhangi bir diğer onay mekanizması) gerçekleştirmek.

Anayasayı yürürlüğe koymak.

***

Gerçek bir demokrasi kurup ona güvenmek  veya  her zaman sözünden dönebilecek olanlara  güvenmek…

Hangisi doğru ?

KAYNAKLAR

Anayasa yapmak için pratik bir kılavuz: https://www.idea.int/sites/default/files/publications/chapters/practical-guide-to-constitution-building/a-practical-guide-to-constitution-building-chapter-1.pdf

Anayasa yapımında kurucu meclislerin rolü:

https://constitutionnet.org/sites/default/files/2017-08/the_role_of_constituent_assemblies_-_final_yg_-_200606.pdf