BAŞKAN ADAYLARI VE ÖN SEÇİM

CHP’de, Süleymanpaşa belediye başkanı olmak isteyenlerin sayısı 10’a yaklaşıyormuş.

Yönetmeliğe göre, belediye başkan adayı,

a-Önseçim

b-Basit veya genişletilmiş  aday yoklaması

c- Merkez yoklaması

yöntemlerinden biriyle saptanır.

Hangi yöntemin uygulanacağına Parti Meclisi karar verir.

7 Haziran 2023 tarihinde, CHP Genel Başkan Yardımcısı Eren Erdem, partide “ön seçim” kararı alındığını açıklamış.

Erdem, “Sayın Genel Başkanımız ve tüm MYK üyelerimizin ortak mutabakatıyla, olağan kongremizde, gündeme tüzük değişikliği maddeleri alarak, bundan sonra, adaylarımızın üyelerimizin katılacağı ön seçimle belirlenmesi yönünde karar aldık” demiş.

Kurultay’da Tüzük bu şekilde değişirse, bundan sonra adaylar ön seçim ile belirlenecekmiş.

Partili tanıdıklarım arasında, ön seçim yapılacağına inanan hiç kimse yok.

Belki  ön seçim yapılır diyerek, bu yazıda “ön seçim” konusunu irdeleyeceğim.

ÖN SEÇİME KARŞI GÖRÜŞLER NEDİR?

1-Ön seçimle en doğru adayın seçilme garantisi yok.

Bu sava örnek olarak Ekrem İmamoğlu’nun 2018’de İstanbul Büyükşehir Belediye başkanlığına aday olma süreci veriliyor.

İddiaya göre, 2018’de Beylikdüzü belediye başkanı olan Ekrem İmamoğlu partide pek tanınmıyormuş.

O yıl  ön seçim yapılsaymış, seçilemezmiş.

Onun yerine ön seçimle gelen başka bir CHP’li de, muhtemelen seçimi kaybedermiş.

Kemal Kılıçdaroğlu, Ekrem İmamoğlu’nu aday yaparak doğru bir karar almış.

Aslında bu iddia, bütün seçimlerin temel sorununu işaret ediyor: seçmenin bilgisizliği.

Eğer seçmenler yeteri kadar aydınlatılsalar, yani Kılıçdaroğlu’nun İmamoğlu hakkında bildiklerini bilseler, onlar da ön seçimde İmamoğlunu seçerlerdi.

2- Ön seçim yapmak vakit alıyor.

Adaylara, eşit şartlarda kendilerini tanıtma fırsatı vermek, münazaralar yapmak belli bir süre gerektirebilir.

Ama  üyelerin oy kullanması en fazla bir günlük iş.

Oylama internet üzerinden bile yapılabilir.

3- Anahtar listelerle, adayları tanımayan üyeler yönlendiriliyor.

Bu sorunun çözümü  adaylara kendilerini tanıtma imkanı yaratmak.

Veya anahtar listenin etkisini azaltacak seçim yöntemleri uygulamak.

Bu konuyu aşağıda anlatacağım.

4-Partide “bu üyelerle yapılacak ön seçime güvenmiyorum” diyen yöneticiler var.

Birkaç yıl önce “ön seçim delegeleri” ayrıca seçilirdi.

Sonradan tüzükten kaldırıldı.

Üyelere güvenmeyen yöneticiler acaba ayrı ön seçim delegelerin daha doğru kararlar vereceğini mi düşünüyorlar?

Kısaca, sorun tekrar üyelerin eğitiminde düğümleniyor.

5- Ön seçime katılım az olursa, bir adayın militan taraftarları, bütün üyelerin tercihini yansıtmayan bir sonuç çıkmasına neden olabilir.

ÜYELER NEDEN ÖN SEÇİM İSTİYOR?

Ön seçim üyelerin iradesini ortaya koymalarına vesile oluyor.

Üyeler kendi seçtikleri bir adayın arkasında daha çok duruyorlar.

Kampanyalar daha başarılı ve seçime katılım daha yüksek oluyor.

Tüzüğe göre üyelerin doğrudan oy kullanıp etkili olabildikleri iki seçim var: ilçe delege seçimleri ve ön seçimler.

Bu seçimlere katılmak üyelerin hakkı ve görevidir.

Üyelere ait olma hissi verir.

ÖN SEÇİM NASIL DAHA İYİ UYGULANABİLİR?

Aşağıda yazdığım öneriler ve yöntemler, ön seçim gibi parti içi seçimlerde olduğu kadar, diğer partilerin  adaylarının da yarıştığı, yerel seçimin son aşaması  için de düşünülebilir.

1- Adayların tanıtılması.

Gazeteler, STK’lar gibi bazı kuruluşlar, tarafsız, hatta partiler üstü bir yaklaşımla,  adaylara sorular yönlendirir, bu sorular verilen cevapları yayınlar.

Bu şekilde parti üyeleri, vatandaşlar, adayların tutumlarını öğrenir, daha iyi tanır, bir fikir sahibi olur.

Oy Öneri Uygulaması (Voting Advice Application) denen 20-30 soruluk anketlerle üyeler ve seçmenler, hangi adaya daha yakın düşündüklerini  anlayabilir, ona göre oy kullanabilir.

Bu uygulama 2018’de İstanbul için yapılmış (1).

Yine tarafsız bir medya kuruluşu, halkın izleyeceği açık oturumlar, münazaralar  düzenleyebilir.

2- Aday karnesi

Yönetmelikte ön seçimin nasıl yapılacağı detaylı bir şekilde anlatılıyor.

Farklı bir seçim yöntemi denemek tüzüğe aykırı olur.

Ama adına ön-ön seçim diyebileceğimiz bir “hazırlık çalışması” yapılabilir.

Ön-ön seçimde, üç üyenin ortaklaşa bir “aday  değerlendirme karnesi” doldurması istenebilir.

Her kutucuğa 1-5 arası puanlar yazılır.

Bu yöntemle anahtar liste gibi girişimler etkisiz kalabilir.

Üç  veya beş üyenin, tartışarak beraber doldurdukları bir karnenin, daha güvenilir olduğu deneylerle gösterilmiş (2).

Bu ön-ön seçim çalışmasında en yüksek puan alan bir veya iki aday belirlenir.

Ön-ön seçimden sonra, tüzüğe göre yapılacak  ön seçime, bu kişilerle gidilir, yönetmelikte anlatılan usule göre oylar verilir ve sayılır.

3- STAR yöntemi ile oylama (3).

STAR yöntemi, bizim Trakya gibi, ABD’nin kuzey batısında kalan, yeniliklere en açık eyaletlerinden biri olan, Oregon’da denenen bir yöntem.

Oy pusulalarında adaylara 1-5 arası puan veriliyor.

Bu puanlar toplanıyor .

En yüksek puan alan iki aday ayrılıyor.

Sonra, sadece bu iki adaya verilen oylar ele alınıyor.

Hangisi daha çok tercih edilmişse kazanan o oluyor.

STAR, “Puanla-Sonra- Otomatik- İkinci tur” anlamına gelen İngilizce “Score-Then-Automatic-Runoff”,

sözcüklerinin baş harflerinden türetilmiş bir akronim.

STAR oy pusulası örneği:

Oy pusulası olarak, çoktan seçmeli sınavların cevap formları kullanılabilir ve optik okuyucularla sayılabilir.

Stratejik oylar kullanılsa bile, STAR yönteminin seçmen memnuniyeti açısından en iyi olduğunu gösteren tablo:

4-  Soner Yalçın bir yazısında (4), Niğde Kemerhisar’da beş CHP’li başkan adayının yaptığı farklı bir uygulamayı anlatıyor.

Bu beş aday “Ön seçim yapalım ama bunu sadece 275 CHP’li üyeye sormayalım, diğer partilere oy verenlere de soralım” demişler.

İlçe sakinlerinden 1800 kişilk bir liste oluşturmuşlar, hepsine davetiye göndermişler, 6 mahalleye 6 sandık kurmuşlar.

1635 oyla, adayların arasından Beytullah Kirazcı birinci çıkmış.

Diğer adaylar el ele tutuşup Beytullah Kirazcı’yı desteklemiş ve CHP , % 55 oy alarak, AKP’nin kalesi sayılan Kemerhisar’da seçimi kazanmış.

Böyle bir uygulama Süleymanpaşa’da yapılabilir mi?

5- Fransa’da Sosyalist Parti  2010’da Başkan adayları için sadece parti üyelerinin değil, sol düşüncede olduğunu ifade eden bütün vatandaşların katıldığı ön seçimler yapma kararını almış (5).

Oy verenler, 2011’de, François Holland’ın seçildiği ön seçimde, 1 Euro karşılığı oy pusulası alıp oy kullanmışlar, partiye de bir gelir sağlamışlar.

6- Bazı yabancı ülkelerde önce mahallelerden çarşaf liste usulüyle belediye meclis üyeleri seçilir, sonra bu meclis üyeleri içlerinden birini belli bir süreliğine belediye başkanı seçer.

Almanya’da mahallesindeki seçmenlerden 200 imza toplayan bir kişinin  ismi mahallesindeki belediye meclis adaylarının olduğu çarşaf listeye yazılır.

İmzalar, ilçe seçim kurulunun imzasını ve mührünü taşıyan “destek imzası” ((Unterstützungsunterschrift) denen formlarla  toplanır.

İmza toplama yöntemi, eyalet ve federal meclis adayları için de uygulanır.

İmza toplama formu örneği:

Bu sistemde seçilen belediye meclis üyesi, mahallesine karşı sorumludur, belediye başkanı da meclis üyelerine karşı sorumludur.

Başkan keyfine göre yönetemez, meclis de başkanın adamlarından oluşan etkisiz bir meclis değildir.

7- ABD başkan seçimlerinde adı geçen Iowa Caucus yöntemiyle ön seçim yapılabilir.

Bu yöntemde, mahallelerinde, 50-100 kişilik gruplar halinde bir salonda toplanan partililer, birbirleriyle konuşup ikna etmeye çalışarak, kendi grupları için en uygun aday üzerinde anlaşırlar.

Gruplardan gelen sonuçlara göre, mahallenin ve sonunda  ilçenin adayı belirlenir (6).

Süleymanpaşa’da 6000 CHP üyesi bulunuyor.

Yaklaşık 100 caucus toplantısı yapmak gerekebilir.

SONUÇ

Belediye başkan aday adayları arasında ön seçim yapılacaksa, bunun anlamlı olabilmesi için çeşitli yöntemler var.

Ama en önemli nokta, önce, adayların üyelere ve halka iyi tanıtılması gerekiyor.

Bu, esnaf ve hemşehri dernekleri ziyaretleri yerine,  yaratıcı yaklaşımlarla yapılmalı.

Tüzüğün izin vermediği farklı seçim yöntemleri, bir ön-ön seçim çalışmasında denenebilir.

(1)https://t24.com.tr/haber/prof-dr-ali-carkoglu-oy-pusulasi-ni-anlatti,814403

(2)https://youtu.be/JrRRvqgYgT0

(3) https://youtu.be/3-mOeUXAkV0?si=3isu_GUCnidUdV3S

(4) https://www.sozcu.com.tr/2014/yazarlar/soner-yalcin/dort-chpli-baskan-546437/

(5)https://fr.wikipedia.org/wiki/Primaire_citoyenne_de_2017  (6)https://en.wikipedia.org/wiki/Iowa_caucuses