İLÇE MECLİSLERİ

Özgür Özel, 4 Ağustos 2026’da Yeni Parti’nin ilk grup toplantısında yeni bir örgütlenme modeli anlattı (1).

Özetle şöyle dedi:

“İstisnasız olarak örgütlendiğimiz tüm ilçelerde temel siyaset organı artık ilçe yönetim kurulu veya ilçe başkanı değil; sizlerin, yani üyelerin oluşturduğu ilçe meclisleridir. Örgütlendiğimiz 81 ilin tamamında il meclislerinin kurulması; siyasetin de orada kurulması, orada tartışılması, orada yönetilmesi, orada yapılması, sahaya yayılması ve orada değerlendirilmesi esastır.”

Bu konuşmanın üzerine il ve ilçe yöneticileri harekete geçer mi, bilmiyorum. Gözlemlerime göre yerelde, Ankara’dan imzalı ve mühürlü resmi bir yazı gelmedikçe genellikle adım atılmaz. Bu nedenle modelin detayları tüzükte ve yönetmeliklerde net ve kesin bir dille yer almalıdır.

“Kesin bir dille yazılmalı” derken neyi kastettiğimi bir örnekle açıklayayım: Mevcut tüzükte yer alan “Çarşaf liste kuraldır” ifadesinin hemen ardından gelen “%10 delegenin isteğiyle blok liste kararı verilebilir” gibi kaytarma yollarına geçit verilmemelidir.

Haberlere göre bu yıl Ekim ayı sonunda veya Kasım ayı başında bir Kurultay planlanıyor. Dolayısıyla İlçe Meclislerinin nasıl oluşturulacağına dair yönergenin acilen hazırlanması gerekiyor. Ben de partinin ortak aklına katkı sunmak ve dikkate alınması ümidiyle bazı düşüncelerimi paylaşmak istiyorum.

1. Mahalle Meclisleri

Anlaşılan o ki ilçe meclislerinden önce mahalle meclisleri oluşturulacak ve üyelerin doğrudan katılımı sağlanacak. Umarız ki bu adım; ilçe yönetimlerini ele geçiren, yukarıdan destekli, arkadaş-hemşeri-mezhep gruplarına dayalı ve üyeleri hiçe sayan yönetim tarzlarına son verir.

Sadece parti üyelerinin değil, tüm mahalle sakinlerinin katıldığı “Mahalle Parlamentoları” uygulaması ilk olarak 1970’lerde Hindistan’da ortaya çıkmıştır (2). Sayıları 300 bine yaklaşan bu komşuluk meclisleri; çevre sorunlarını çözmek, dayanışmayı büyütmek, katılımcı demokrasiyi geliştirmek, seçmenleri bilinçlendirmek ve Birleşmiş Milletler’in sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmak gibi pek çok alanda önemli işlevler görmektedir.

Hindistan modelinden esinlenilerek Avrupa’da 2020 yılında “Sosyokratik Komşuluk Çemberleri” projesi başlatılmıştır (sonec.org). Yeni Parti aktivistleri veya muhtarlar, mahallelerinde üyeler ve sempatizanlardan oluşan bu tür topluluklar kurabilir.

SONEC web sitesinde bu girişimin nasıl hayata geçirileceğini anlatan bir el kitabı da yer almaktadır (SoNeC Handbook). 52 sayfadan oluşan bu kitapçık Türkçeye çevrilip Türkiye şartlarına uyarlandıktan sonra YP üyelerine dağıtılabilir.

2. Mahalle Meclislerinden İlçe Meclislerine

Bu noktada, CHP’nin 1976 Tüzüğü’nün 21. maddesinde yer alan “Parti Görevlisi” kavramını hatırlatmak isterim:

“Partinin ilk yönetim birimi, Parti Görevlisidir. Parti Görevlisi, kendi yönetim biriminde Partinin temsilcisidir. Parti Görevlisi; iki yılda bir, o muhtarlık bölgesinde yazılı Partili üyelerin katılacağı Muhtarlık Bölgesi Toplantısında, gizli oyla seçilir.”

1976’daki “Parti Görevlisi”, günümüzdeki “Mahalle Sorumlusu” tanımına karşılık gelmektedir. Burada dikkat edilmesi gereken husus şudur: Parti görevlisi ilçe yönetimi tarafından atanmamakta, mahallede yapılan bir toplantıda doğrudan üyeler tarafından seçilmektedir. Bu modeli geliştirerek, ilçe kongreleri gibi mahalle kongrelerinin de yapılmasını sağlayabiliriz.

“Delegelik kaldırılacak” deniyor. 1976 tüzüğünde “mahalle delegesi” sözcüğüne rastlamadım; sanırım o yıllarda üye sayısı çok azdı. Ancak çok üyeli partilerde bir şekilde temsilcilerin seçilmesi kaçınılmazdır. Delege sistemi, adil ve demokratik seçim yöntemleriyle iyileştirilebilir (3).

İşe “delege” sözcüğü yerine “üyevekili” kavramını koyarak başlayabiliriz. “Üyevekili”, Özgür Özel’in geliştirmemizi istediği yeni siyaset dilinin ilk kelimelerinden biri olabilir.

Şimdiye kadar mahalle delege seçimleri; ilçe başkan adaylarının masa başında kendi oylarını garantiye almak için hazırladıkları listelerin, kahvehane köşelerinde  sandıklara attırılması şeklinde yürüyordu. Delegelerin çoğu üstlendikleri sorumluluğun farkında değildi; tek görevlerinin kongrede isimlerini listeye yazan kişiye oy vermek olduğunu sanıyorlardı. Kongre bittikten sonra ise kimse yüzlerine bakmıyordu.

Delegeler, yani üyevekilleri; mahalle kongrelerinde o mahalledeki üyeleri gerçekten temsil edecek, kimseye bağımlı olmayan kişiler arasından seçilmelidir. Seçim yöntemi olarak;

Çarşaf liste,

Onay oylaması,

Yüz yüze tartışmalara dayanan “Iowa Caucus” (5) tarzı toplantılar,

Üç üyenin tartışarak ortak karar vardığı yöntemler (6),

Veya puanlama sistemleri tercih edilebilir.

Bu şekilde seçilen üyevekilleri kongreden sonra kenara atılmaz; güvenle mahalle meclisini oluşturabilirler.

Bazı mahallelerde üye sayımız binlere yaklaşırken, mahalle statüsündeki bazı köylerde yalnızca 2-3 üye bulunmaktadır. Bu durumda mahalle sınırları biraz esnetilerek üyeler 150 kişilik gruplar halinde organize edilebilir. Üyevekillerinden oluşan mahalle meclisi bu grupların sorumlularını belirler ve çalışmalarını gözetir.

Sosyal bilimlerde “Dunbar Sayısı” olarak bilinen 150, bir grubun sağlıklı etkileşim kurabileceği ideal sınırdır. Daha büyük gruplar kopukluk yaşamakta, daha küçük gruplar ise verimsiz kalmaktadır.

Mahalle meclisi ayrıca 6-7 kişilik bir mahalle yönetim kurulu oluşturabilir, ilçe meclisine katılacak üyeleri belirleyebilir ve sosyokratik yöntemlerle (4) çalışarak mahalle sorunlarıyla yakından ilgilenir.

3. İlçe Meclisleri

İlçe meclisleri, mahalle meclislerinin mahalledeki üye sayısı oranında seçip gönderdiği temsilcilerden oluşur. Buraya gönderilen üyeler, gündemdeki konunun niteliğine göre her toplantıda değişebilir. Yani hiç kimse iki yıl boyunca garantili “İlçe Meclisi Üyesi” konumunda olmamalıdır.

İlçe yönetim kurulu ve başkan adayları; Siyasi Partiler Yasası gereği yapılacak resmi ilçe kongresinden önce, İlçe Meclisi tarafından yüz yüze ve demokratik tartışmalarla (meclis içinden veya dışından) belirlenir. İlçe kongresinde ise bu adaylar mevcut yasal mevzuata göre oylanır.

İlçe Meclisi, gerek gördüğünde ilçe yönetim kurulu başkanını ve üyelerini istifaya davet edebilir. Bu talep bir centilmenlik anlaşması çerçevesinde yerine getirilir.

İlçe yönetim kurulu, her ay İlçe Meclisi ile ortak toplantı düzenler.

İlçe Meclisi, ilçe yönetimini denetler ve yerel politikaları üretir.

Aynı ilkelerle il meclisleri, il yönetim kurulları ve kurultay delegeleri de belirlenebilir.

SONUÇ

Mahalle Meclisleri, mahalle kongrelerinde yüz yüze yapılan demokratik tartışmalar sonucunda adil yöntemlerle seçilen delegelerden, yani üyevekillerinden oluşur.

Mahalle Meclisleri sosyokratik yöntemlerle yönetilir.

Mahalle Meclisleri İlçe Meclislerine gidecek üyeleri; İlçe Meclisleri de İl Meclislerine gidecek temsilcileri belirler.

KAYNAKLAR

4 Ağustos 2026 CHP Grup Konuşması: YouTube Yayın Bağlantısı

Citizen Network – Neighborocracy: citizen-network.org/library/neighborocracy.html

Dr. Nezih Okur – Parti İçi Demokrasi ve Delegeler Konusu: Cumhuriyet Gazetesi Yazısı

Sosyokrasi Üzerine: Habertrak Köşe Yazısı

Iowa Caucus (Iowa Ön Seçim Modeli): ABD’nin Iowa eyaletinde partilerin başkan adaylarını destekleyecek delegeleri belirlemek için yaptığı yerel halk toplantılarıdır. Katılımcılar mahalle okullarında veya spor salonlarında bir araya gelir; yönetici ve sekreterler seçilir. Cumhuriyetçiler konuşmaları dinleyip gizli oy kullanırken, Demokratlar gizli oy yerine salon içinde destekledikleri adayın köşesine geçer. Barajı geçemeyen adayların destekçileri yüz yüze ikna edilerek diğer gruplara katılır ve nihai oranlara göre parti delegeleri belirlenir.

Group Decision Making Study: M. Sigman ve D. Ariely, çalışmalarında 3-4 kişilik küçük grupların tartışarak vardığı kararların, büyük grup oylamalarındaki bireysel seçimlere kıyasla daha güvenilir sonuçlar verdiğini deneylerle gösteriyorlar: TED Konuşması