YAŞLI YAŞAM EVLERİ

Türkiye’de yaşlı nüfus oranı gittikçe artıyor.

Yaşlılara gereken bakım ve destek hizmeti verecek kuruluşlar yetersiz.

Özel huzurevleri çok pahalı, aylık 50-70 bin lira gibi ücretler isteniyor.

Kamuya ait huzurevlerine girebilmek için 10 yıla yakın sıra beklemek gerektiğini duyuyoruz.

Huzurevlerinin kapasitelerini arttırmanın bir yolu olarak “Yaşlı Bakım Evleri” öneriliyor.

Yaşlı bakım evleri, 60 yaş üstü kendine yeterli ama, ev temizliği, yemek, ulaşım gibi konularda yardıma ihtiyacı olan 4-10 yaşlının bir arada kaldığı müstakil evler veya apartman daireleri olabiliyor.

Bu evlerde bir bakıcı sürekli duruyor veya düzenli ziyaretler yapıyor.

Bu bakıcıların yaşlı bakımı konusunda temel bir eğitim almış olmaları isteniyor ama şart değil.

Ülkemizde yaşlı yaşam evleri huzurevlerine bağlı olarak kuruluyor.

Bir kaynağa göre Türkiye’de böyle 30 yaşlı yaşam evi bulunuyor (1).

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının bu konuda bir broşürü, yaşlı yaşam evlerine nasıl başvurulacağını anlatıyor (2).

BİR İŞ MODELİ

Türkiye’de nüfusun yaklaşık %10’u 65 yaş üstü kişilerdir.

OECD ülkelerinde bu yaş grubunun ortalama %12’si evde veya bir kurumda bakım hizmeti almaktadır.

Bu oranlara göre nüfusumuzun yüzde birine bir şekilde bakım hizmeti götürmek durumundayız.

Ülkemizdeki özel veya kamuya ait huzurevleri, yaşlıların ancak binde dördüne hizmet verebiliyor, yüzde 1,5 oranında da bakım için para desteği sağlanıyor (1).

Toparlarsak, örneğin, Süleymanpaşa’nın 30 bin nüfuslu 100.Yıl Mahallesinde bakıma ihtiyaç duyan 65 yaş üstünde 300 kişi bulunuyor.

Yine OECD verilerine göre, bu 300 kişinin yarısının “Yaşlı Yaşam Evi” kriterlerine uygun olduğunu varsayabiliriz.

Bu, her odasında iki kişinin kalacağı,mahallenin çeşitli köşelerinde, 3 odalı 25 apartman dairesi yapar.

Bu apartmanların kiralanması, bakıcıların sağlanması, ulaşım, kayıt, hastane  randevuları  gibi işlemler için sekreterlik, ve acil yardım bileziği, video ile bir merkezden kontrol gibi hizmetler bir kooperatif tarafından karşılanabilir.

Yaşlı yaşam evleri ile ilgili bir yönetmelik ve bir huzurevine bağlı olmaları şartı gibi açık bir kural yok.

Ortak yaşlı yaşam evi yaklaşımını  benimseyen yaşlı yakınları veya yaşlıların kendileri kooperatif kurucusu ve ortağı olabilir.

Kooperatif önce 2-3 apartman dairesi ile işe başlayabilir.

Huzurevi olmadan yaşlı bakımı yapılan bu iş modeli, hiç taksisi olmadan en büyük taksi şirketi olan Über, veya hiç oteli olmadan en büyük konaklama hizmeti veren Airbnb modeline benzetilebilir.

Kabaca, bir apartmanın kirası, personel ve ek hizmetler dahil 6 kişinin masrafı aylık 150-180 bin lirayı bulabilir (4).

Bu, kişi başına aylık 25-30 bin lira gibi makul bir ücret demektir (1 Dolar = 36 TL).

Yalnız yaşayan veya evli yaşlılar da evlerini kısmen kooperatife kiralayabilir.

Yaşlı yaşam evleri, daha sıcak, ev benzeri bir ortam sağlarlar.

Yaşam evinde kalan yaşlılar çocuklarıyla aynı mahallede oldukları için, onlar tarafından, komşu evine gider gibi, sık sık ziyaret edilebilir; hafta sonları, bayramlarda ve doğum günü vb. gibi önemli günlerde ailelerinin  evlerine çıkabilir.

Böyle bir yakınlık, genellikle ailelere uzak yerlerde bulunan huzurevlerindeki izolasyon hissini ortadan kaldırır.

Altı kişilik küçük gruplar, eğitim durumları yakın kişileri bir araya getirme imkanı sağlar, gruplar daha iyi uyum içinde olur.

Kooperatif bir “Kadın Girişimi Üretim ve İşletme Kooperatifi” biçiminde kurulabilir.

Bu kooperatiflerin standart ana sözleşmesinin 6.Maddesinin “g” bendinde “… yaşlı bakım merkezleri kurar, işletir veya işletilmesini sağlar” diye yazıyor.

Kadın kooperatifleri incik boncuk dizmekten, hamam kesesi örmekten, evde salça yapmaktan ileri gidip toplumun gerçekten ihtiyacı olan işlere de yönelmeli.

Yaşlı bakımı konusunda kadın kooperatiflerine  KOOP-DES tarafından özel destek ve  öncelik sağlanıyor (3).

Bir Yaşlı Yaşam Evi işleten bir kooperatifin  ortağı olan kadınlar, hem bir iş sahibi olur hem de kendi anne-babasına bakar.

(1)https://www.yatirimadestek.gov.tr/pdf/assets/upload/fizibiliteler/corum-ili-ozel-huzurevi-ve-yasli-bakim-merkezi-kurulumu-oz-fizibilite-raporu2021.pdf

(2) https://www.aile.gov.tr/media/169944/5-1-2-yasli-yasam-evleri.pdf

(3) https://ticaret.gov.tr/kooperatifcilik/koop-des

(4) https://www.turkis.org.tr/turk-is-ocak-2025-aclik-ve-yoksulluk-siniri/